Sular tháinig mé chun cónaithe i gConamara, bhíodh mé ag déanamh iontais cén fáth go n-úsáidfeadh cainteoirí breátha focla Béarla i gcásanna áirithe, nuair a bhí focal Gaeilge ar fáil. Thuig mé riamh don bhycicle, do na sweets, don suitcase fhéin - ach cén fáth go mbeadh daoine agus iad ag cur síos ar rud eicínt, a rá go raibh dath "green" air?
Ceist chasta í. Ceann de na cúiseanna gurb ea ná an t-idirdhealú a bhíodh ann (déanaim amach gur treise in Árainn ná i gConamara sa lá atá inniu ann é) idir "uaithne" agus "glas" - d'úsáidtí an focal "uaithne" le cur síos ar rud beo - féar nó duilleog nó planda de chineál ar bith. Bhain "glas" le rudaí neamhbheo - dath péinte nó a leithéidí sin.
Bhuel, b'shin a d'fhoghlaim mo mham ar scoil. Ach an fíor é? I gCorca Dhuibhne, mar shampla, "féar glas" a thugtar ar "grass" agus "féar tirim" ar "hay". Cá bhfágann sé sin "glas" agus "uaithne"?
An rud eile a dhéanann casta mar scéal é ná gurb é an focal coitianta atá i gConamara ar an dath "grey" - go háirithe i gcás fionnach ainmhithe, ná "glas" - an t-iora glas, cuir i gcás. Ach i gcaint na Gaeltachta, áit nach bhfuil mórán crainnte ann, ní áirím ioraí glasa, chloisfeá trácht ar chat glas, nó ar asal glas.
De réir mar a thuigimse an scéal, (agus seans maith nach bhfuil an rud ar fad seo tugtha liom i gceart agam agus bheadh an-spéis agam tuairimí daoine a fháil) baineann an focal "liath" den chuid is mó le gruaig seanduine a bhfuil dath "grey" tagtha uirthi. Ní usáidtear an focal "glas" le cur síos ar ghruaig seanduine - nó an úsáidtear? Chloisfeá "liath" á thabhairt ar dhath na spéire chomh maith, ach fágaimis é sin ar leataobh go fóilleach.
An rud eile, b'fhéidir, a chas daoine in éadan "glas" ná nach mbíodh an oiread sin rudaí neamhbheo ann san am a caitheadh agus dath "green" orthu, rud a d'fhág gurbh é an chiall "grey" i gcás fionnach ainmhithe ba mhó a bhí i gceist le "glas".
Ansin, tháínig Gaeilge na leabhar chun cinn sna scoileanna agus scéalta sna leabhairíní ag tabhairt "glas" air seo agus siúd - agus ag brú an idirdhealaithe a d'fhoghlaim mo mham ar scoil, seans, ar chainteoirí dúchais nár bhain an t-idirdhealú sin leis an gcanúint a bhí acu ón gcliabhán. Chuir sé sin daoine in aer ceart, sa gcaoi is nach raibh siad cinnte an dtuigfí go cruinn iad dá n-úsáidfeadh siad an focal "glas". Cé a thógfadh orthu ina dhiaidh sin ach an focal cruinn "green" a úsáid?
Aimsir thoghcháin, d'fheicfeá póstaeirí á gcrochadh anseo i gConamara, ag moladh do dhaoine tacú le "Gaeltacht Ghlas". Daoine le gruaig liath, cuid mhaith, a bhíonn ag plé leis an ealaín sin....
