Bliain nua mhaith agaibh, a chairde!

Tá mé i mo thost anseo le tamall, a chairde, de bharr chúrsaí oibre go príomha. Ag tús mhí na Samhna, d'fhostaigh mé cúntóir agus d'aistrigh an bheirt againn isteach san oifig nua atá feistithe amach againn os cionn an gharáiste sa ngarraí. Leis an athrú sin, tháinig athrú ar mo lá oibre, athrú chun feabhais. Ag feidhmiú liom féin, sa teach le cúpla bliain, níor airigh mo chuid oibre ar nós jab lae agus thaitin sé sin liom. Ach ba mhinic mé ag slabáil liom, gan mórán fócais leis an lá oibre. Ach anois, is mé ag obair in oifig, tá atmasféar éagsúil ann. Agus ceann de na rudaí a cuireadh ar leataobh ná an bhlagáil.

Bhain mé an-taitneamh as an méid blagála a rinne mé i gcaitheamh na bliana 2009. Thug mé faoi mar chleachtadh scríbhneoireachta go bunúsach, agus mé ag réiteach le dhá jab mhóra a chur i gcrích - is é sin script a scríobh don chlár faisnéise ar Raiftearaí a bheas á scannánaíocht againn in Éirinn agus i Meiriceá an samhradh seo agus ina dhiaidh sin, leabhar a scríobh a bheas bunaithe ar an script teilifíse, ach a bheidh níos leithne agus níos doimhne ná é.

Tá an togra deiridh seo, an leabhar, ar gor i gcúl mo chinn le cúpla mí anuas. Jab mór ann féin é, agus jab atá gar do mo chroí. Ach tá go leor scríofa faoi Raiftearaí cheana ag daoine eile - cén chaoi a scríobhfaidh mé leabhar nach mbeidh ag brath an iomarca ar leabhair eile a scríobhadh cheana?

Níl freagra na ceiste sin agam fós, ach tá an freagra á nochtadh féin dom, beagán ar bheagán. Is é an rud a dhéanfas mé, sílim, ná gan díriú an iomarca ar na foinsí acadúla, na leabhra critice, na hargóintí maidir le fiúntas Raiftearaí mar fhile dar le Frank O'Connor nó Gearóid Denvir nó do rogha féin de shaineolaí. An rud a dhéanfas mé ná iarracht a dhéanamh an tréimhse a athchruthú, de réir na bhfíricí, ach de réir na samhlaíochta chomh maith. Eiseamláir amháin a bhfuilim ag cuimhniú air na leabhar Robert Hughes, an criticeoir ealaíon ón Astráil a bhfuil cónaí i Nua Eabhrac le blianta fada air. Scríobh sé leabhar an-spéisiúil faoina thír dhúchais cúpla bliain ó shin dar teideal "The Fatal Shore". Thaitin an cur chuige go mór liom - athchruthú ar an saol mar a bhí ag na príosúnaigh, Na Connerys s'againn féín, cuir i gcás, a díbríodh i bhfad ó bhaile ó dheas chun na hAstráile.

Bhuel, sin é an plean ar aon nós....

Idir an dá linn, tá cúpla togra eile idir lámha. An gad is gaire don scornach an tseachtain seo ná ceardlann sa scríbhneoireacht teilifíse atá le tabhairt an tseachtain seo chugainn sa mBriotáin. Bhí líofacht mheasartha agam sa mBriotáinis scór bliain ó shin ach is beag deis a bhí agam í labhairt le fada an lá. Dúirt mé é sin leis na daoine geanúla a tháinig do m'iarraidh cúpla mí ó shin, mar gur thaitin an tsraith "Aifric" go mór leo. Beidh tú togha, a deir siad. Beidh fear teanga ann, má thagann orainn.

Gwelet vo (feicfidh muid linn...)

Pléimeannaigh Phraiticiúla

Bhí comhrá spéisiúil agam le hionadaí ón gcomhlacht foilsitheoireachta Abimo agus mé ag freastal ar Aonach Leabhar Frankfurt an tseachtain seo caite. Foilsitheoir Pléimeannaise é Abimo. Beidh Futa Fata ag foilsiú leabhair i gcomhar leis roimh dheireadh na bliana seo. Mar is eol daoibh, seans, is canúint de chuid na hOllainnise í an Phléimeannais, ceann de na teangacha a labhraítear sa mBeilg.

D'fhiafraigh mé de mo chomhghleacaí Beilgeach, le teann fiosrachta, an raibh mórán difríochta ann idir an Phléimeannais agus an Ollainnis - ar ghá, cuir i gcás, eagráin Ollainnise agus eagrán Pléimeannaise a dhéanamh de leabhar a bheadh á fhoilsiú acu. "Níl" a deir sé. "Dírímid ar an ábhar a bheith feiliúnach don dá mhargadh. Sula bhfoilsímid leabhar ar bith, cuirimid chuig eagarthóir Ollannach é. Má aimsíonn sé siúd focal Pléimeannaise a mbeadh deacracht ag léitheoir Ollannach leis, déantar leasú ar an téacs, ar mhaithe leis an leabhar a bheith intuigthe sa dá thír".

Nuair a chuimhním ar leabhair Ghaeilge do pháistí óga atá feicthe agam agus abairtí ar nós "Tá Mamó ag ithe a coda" iontu, bím ag cuimhneamh go bhféadfaimis ceacht nó dhó a fhoghlaim ó na Pléimeannaigh....

Claonadh nua gránna in iriseoireacht na hÉireann

Duine ar bith a léigh an t-alt suarach a chuir an Sunday Times i gcló cúpla seachtainí ó shin faoi scríbhneoirí na Gaeilge a bheith ar maos in airgead Stáit agus gan oiread agus bosca amháin leabhar dá saothar díolta, aithneoidh sé nó sí nach iriseoir a scríobhfadh a leithéid ach duine a bhí ag iarraidh mioscais agus gangaid a spreagadh i measc an phobail.

Ba mheasa go mór fada na sáiteáin ghránna a caitheadh le cuimhne Stephen Gately agus a cholainn bhocht fuaraithe ar éigean. Níor casadh Stephen Gately orm riamh agus ní fhéadfainn a rá cén cineál duine a bhí ann, ach fiú dá mba bithiúnach lofa é, ní raibh an chúlchaint bhréan a thriail an óinseach sin sa Daily Mail a dhúiseacht tuillte aige. Fear pósta ab ea Gately agus de réir cosúlachta bhí sé féin agus a pháirtí sásta le chéile. Dá mba cúpla heitrighnéasach iad, an mbeifí ag tabhairt le fios go raibh rud eicínt gránna, lúbtha ar siúl acu dá dtiocfadh cara leo ar ais chuig an árasán, an oíche sular cailleadh duine acu go tragóideach?

Ba chóir don NUJ cur i gcoinne an cineál seo suarachais atá curtha i láthair i gculaith na hiriseoireachta. Is cúis náire do ghairm na hiriseoireachta saothar na beirte a chuir an dá alt thuasluaite i gcló. Mo náire iad.

Duais na síochána d'Obama?

Mar chathaoirleach ar an eagraíocht Baile an Dónalláin Ar Son Obama, bhí ríméad croí orm nuair a toghadh mar Uachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá é. Fear ciallmhar, cliste é agus scil sa bpéintéireacht theibí chomh maith le chuile shórt eile aige, mar a fritheadh amach le cúpla lá anuas!

Agus an méid sin ráite, sílim go bhfuil Gradam Nobel na Síochána bronnta róluath ina ré ar an Uasal Ó Bámadh. Is léir gur bronnadh an gradam sa gcás seo ar mhaithe le taispeáint gur féidir dea-thoil a chothú go hidirnáisiúnta do Mheiriceá ach duine a bhfuil beagán cap-ann aige a chur i mbun na hOifige Ubhchruthaí.

Ach nárbh fhearr fanacht bliain amháin eile ar a laghad go dtí go mbeadh dul chun cinn níos substaintiúla déanta ag an Óbámach san iliomad iarrachtaí atá ar siúl aige an domhan a shábháil?

Fliú na muc is na madraí?

Tá mé ar ais ar mo chosa deiridh le cúpla lá i ndiaidh dom ráig ghránna de fhliú nó de shlaghdán de chineál eicínt a chur díom. Níl mé cinnte fós céard a bhí ann - tá barúil agam nárbh é an dós H1N1 é, nó cibé cén t-ainm atá faoi láthair air. Ní hé gur mhair sé i bhfad, ach d'fhág sé chomh lag le caitín mé.

Ón Luan i leith, tá mé ag teacht chugam féin agus ar ball inniu, ag am lóin, beidh mé ag tabhairt faoi cheolchoirm a thabhairt thiar in Acadamh na hOllscolaíochta ar an gCeathrú Rua.

Beidh mé ag bualadh siar faoin mbaile céanna arís an tseachtain seo chugainn le dhá sheisiún a dhéanamh do ghasúir, i Leabharlann álainn na Ceathrún Ruaidh. Dé Máirt seo chugainn. Ansin, an lá dar gcionn, anonn liom go Frankfurt na Gearmáine, áit a mbeidh Futa Fata ag glacadh páirte, den chéad uair, ar sheastán na hÉireann ag Aonach Mór na Leabhar. Ag cuartú leabhar le haistriú isteach go Gaeilge a bheas mé, don bhliain 2010 chomh maith le teagmhálacha a chothú go hidirnáisiúnta i comhair roinnt tograí atá ar na bacáin don dá bhliain atá romhainn amach.

Tar éis dom filleadh ón nGearmáin, tá súil agam bogadh isteach san oifig nua atá cóirithe againn os cionn an gharáiste anseo sa ngarraí.

Bliain an-deacair ab ea 2009 do chomhlachtaí beaga foilsitheoireachta. Is deacair a rá an mbeidh 2010 mórán níos fearr - tá sceanairt déanta ar bhuiséid na scoileanna agus na leabharlanna araon agus tá an gnáthphobal ag coinneáil an-súil ar a gcuid pingeacha. Tá na siopaí leabhar faoi bhrú ag an gcúlú, agus ó tharla nárbh iad na leabhair Ghaeilge ba mhó a rinne saibhreas riamh dóibh, tá spás seilfe do na foilseacháin s'againne ag éirí níos lú ar feadh an ama. Le himeacht Foinse, tá sé níos deacra ná riamh poiblíocht a fháil.

Ach ar an taobh eile den scéal, tá gréasáin nua ar nós Facebook á dhéanamh níos éasca do dhreamanna beaga pobal a chothú agus coinneáil i dteagmháil leo. Tiocfaidh muid as. Tá an slaghdán curtha díom agam - agus tá an ghrian ag scalladh anuas ar Chonamara....

Físeán na Seachtaine - Croíbhualadh - Louis de Paor

Bhí mé páirteach in ócáid de chuid na féile Imram sa gclub cooláilte Crawdaddy i mBaile Átha Cliath an tseachtain seo caite. I measc na bhfilí agus na gceoltóirí páirteach, bhí an Corcaíoch Louis de Paor a bhfuil cónaí trasna an phortaigh, siar ó thuaidh ón ngarraí uaim anseo, in Uachtar Ard. Ina chuideachta bhí an píobaire Rónan Browne, atá lonnaithe le píosa thart leathmhíle uaim anseo, soir ó thuaidh i mBaile an tSagairt. Tá an bheirt ag obair faoi láthair ar chóiriúcháin cheoil de chuid dánta Louis.

Seo scannán beag álainn a rinne TG4 de cheann de dhánta Louis, "Croíbhualadh".

Lapadán

Bhí plé anseo píosa maith siar faoin bhfocal "lapadán" - "lapadán lathaigh" a bhí cloiste agam anseo i gConamara ar "frog". I gcaitheamh na seachtaine, chuala mé Conall Ó Dufaí (sílim gur mar sin a litríonn sé a shloinne) ag caint ar R na G faoi eilifint agus an focal "lapadán" aige ar bheithíoch na sróine móire. "Lapadán, nó eilifint" a bhí aige, mar gur mheas sé, is dóigh, nach dtuigfeadh chuile éisteoir é gan an ghluais bheag sin a chuir leis.

An bhfuil an bhrí sin den fhocal "lapadán" cloiste ag daoine eile? Níl agamsa - an ceapachán Conallach de chineál eicínt atá ann?

Éire agus an domhan mór

"The summit was imbued with a sense of gravity with Mr Obama, Mr Ban and Mr Cowen all saying its participants would be judged by history."

Tá an líne sin thuas le léamh i dtuairisc san Irish Times ar maidin faoin gcruinniú mullaigh i gceanncheathrú na Náisiún Aontaithe inné. Is dóigh go luíonn sé le nádúr go ndéanfadh an tIrish Times tuairsciú ar an méid a bhí le rá ag an bhFear Mór s'againn féin. Feictear tuairisceoireacht den chineál sin i nuachtáin na hÉireann chuile lá.

Níl mé a rá go bhfuil an té a scríobh ag iarraidh a chur in iúl gur ceannaire domhanda é Taoiseach na hÉireann a bhfuil an aird chéanna go hidirnáisiúnta air is atá ag Uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá agus ag Rúnaí Ginearálta na Náisiún Aontaithe.

Ach nuair a léifeá an cineál sin tuairisce lá i ndiaidh lae, go háirithe más duine thú nach mbíonn mórán déileála i do chuid oibre nó eile agat leis an domhan mór taobh amuigh d'Éirinn, ghlacfá leis go bhfuil aird ag an domhan ar Éirinn.

Is cinnte go bhfuil dul chun cinn an-mhór déanta le mo linnse ag an an tír seo, ach ní de bharr gur tír bheag í a bhfuil ómós ag náisiúin mhóra an phláinéid uirthi. Tá dhá chúis leis - de bharr gur ball d'Aontas na hEorpa muid agus de bharr infheistiú idirnáisiúnta, go háirithe ó Mheiriceá. Tá cúpla cúis leis an infheistiú Meiriceánach. Tá diaspora mór Éireannach ann agus is i Meiriceá atá a bhformhór, rud a chothaíonn bá leis an seanfhód. Ach ní shin an chúis is mó atá leis an deireadh a bheith le bochtanas forleathan in Éirinn. Tá córas corparáideach cánach sa tír seo ann atá an-tarraingteach do chomhlachtaí Meiriceánacha (faoi láthair ar aon nós). Tá daonra óg againn a bhfuil oideachas maith air agus rud an-tábhachtach i saol idirnáisiúnta an lae inniu, Béarla líofa. Ach an chúis is tábhachtaí, b'fhéidir, ná gur ball í Éire den Aontas Eorpach. Geata isteach sa ngort mór sin í Éire.

Má vótálann muid in éadan Chonradh Liospóin de bharr bolscaireacht bhréagach atá á scaipeadh faoin iliomad ceisteanna nach mbaineann le hábhar, cothófar éiginnteacht go hidirnáisiúnta.

Cúpla bliain ó shin, bhí cur is cúiteamh ann faoin gcóras cánach a bhain le faoiseamh a thabhairt d'infheistíocht i dtograí scannán sa tír seo. Bhí an chuma ar an scéal go raibh deireadh chun teacht leis. Cinneadh síneadh bliana a chur leis an scéim agus le hathbhreithniú a dhéanamh an uair sin air. Ag an am, bhí ag éirí go maith leis an tionscal agus bhí tograí móra á mealladh go hÉirinn. Ach bíonn ar lucht scannán a bheith ag breathnú cúpla bliain chun cinn i gcónaí mar go dtógann sé an t-achar sin togra a thabhairt ó thús go deireadh an phróisis. De bharr na héiginnteachta a bhain leis an athbhreithniú a bhí le teacht, thriomaigh an tobar. Chinn na comhlachtaí scannán a gcuid gnó a dhéanamh áit eicínt eile.

Is tromchúisí go mór an éiginnteacht a chothófaí dá ndiúltódh muintir na hÉireann do Chonradh Liospóin ar an dara lá de mhí Dheireadh Fómhair.

Léigh go Réidh

Bhí mé páirteach in ócáid phléisiúrtha ag an bhféile Imram arís aréir - "Léigh go Réidh" - plé painéil le neart ionchuir óna a raibh i láthair agus muid ar fad ag cur síos ar leabhair Ghaeilge a thaitin linn. Bridget Bhreathnach, Anna Heussaff agus mé féin a bhí i mbun roghnaithe. B'fhéidir gur cuimhin le cuid agaibh gur iarr mé moltaí oraibh anseo píosa ó shin. Is iad an chuid a roghnaigh mé sa deireadh ná:

An tAthair Pádraig Ó Duinnín - Bleachtaire le Biddy Jenkinson
Nár fhagha mé bás choíche le Liam Mac Con Iomaire
Féar Suaithinseach le Nuala Ní Dhomhnaill
Dúnmharú sa Daingean le EÍlis Ní Dhuibhne agus
Foclóir Gaeilge Béarla le Pádraig Ó Duinnín

Tháinig moltaí go leor eile inár dtreo ón urlár. An ceann ba spéisiúla ná cur síos a rinne Colleen (Cailín?) Gaeilgeoir Meiriceánach a chuir síos ar an gcaoi gur féidir foclóir an DUinnínigh a úsáid mar chlár ouija - cuireann tú ceist ar an bhfoclóir agus osclaíonn tú an leabhar ar an leathanach a dtreoraíonn an chinniúint tú ina threo. Ná trailigí é sin sa mbaile, a chlann......

Ba chóir vótáil ar son Chonradh Liospóin

Cén fáth go samhlaítear údaráis na hEorpa mar lucht comhcheilge ar nós carachtar Peter Sellers sa scannán Doctor Strangelove? Iad ansin ar a míle dícheall thall sa mBruiséal ag pleanáil agus ag scéimeáil maidir leis an méid a dhéanfas siad nuair a bheas an tír seo faoina mbois acu?

Ní mar sin atá! Tá an tír seo th'éis déanamh go maith as an Eoraip agus thar a bheith go maith. Is ar mhaithe linn a bheadh sé an Eoraip a bheith níos éifeachtaí.

Sílim go ndéanann muid dearmad go minic gur pobal oileánda muid. An chuid againn nach bhfágann an t-oileán ach go hannamh, ar mhaithe le sciuird chun na gréine, b'fhéidir, bíonn sé deacair orainn Éire a chur i gcomhthéacs cruinn idirnáisiúnta. Ó tharla go gcaitheann muid ár saol anseo in Éirinn, ag déileáil le hÉireannaigh eile, ní thuigeann muid nach bhfuil oiread céanna spéise ag Eorpaigh eile ionainn.

Le roinnt blianta anuas, tá mise ag freastal ar aontaí trádála a bhaineann le tionscal na teilifíse, an cheoil agus na foilsitheoireachta i gCannes na Fraince, i mBOlogna na hIodáile agus i bhFrankfurt na Gearmáine. An té a chaithfeadh lá nó dhó ag síul thart ar na haontaí sin, thuigfeadh sé nó sí an scála atá i gceist - cúpla acra seastán ag na tíortha móra, coirnéilín beag, ar éigean, ag an tír s'againne. Mar bhall comhtháite den chomhphobal, tá an chuid is fearr den dá leagan amach ag Éire - na suáilcí a bhaineann le bheith ina tír bheag, mhuinteartha agus an fhéiniúlacht bhreise a bhaineann le bheith mar bhall de ghrúpa mór tíortha.

Ba chóir vótáil ar son Chonradh Liospóin.

Seáinín Smaoiseach - Blaisíní Beatha

Tá an blag seo ar nós mar a bhíodh busanna Bhleá Cliath - bíonn tú an tsíoraíocht ag fanacht ar cheann agus ansin tagann trí nó ceithre cinn in éineacht.

Tá cur síos déanta agam cheana anseo ar shaothar Sheáinín Smaoisigh. Tá cúpla clip nua foilsithe aige féin an tseachtain seo, ina measc athleagan spéisiúil seo ar an gclár cócaireachta Blaisíní Beatha. Is é atá roghnaithe mar fhíseán na seachtaine seo - tuilleadh ábhar staidéir do na sochtheangeolaithe...

Imram

Is fada mé amuigh, mar a dúirt Seán Ó Riordáin, fadó, Is fada mé i mo thost.

Tá mé th'éis a bheith gafa anseo sa ngarraí le tógálaithe, ag iarraidh lúbanna a fágadh ar lár le linn tógáil an tí seo a chur ina gceart, ag cóiriú an gharáiste le spás stórála agus oifig a dhéanamh de agus ag iarraidh luí isteach ar mo script faoi Raiftearaí. Anuas air sin, as seo go ceann coicíse, beidh mé suas agus anuas go Baile Átha Cliath is mé ag glacadh páirte in imeachtaí éagsúla de chuid na féile Imram.

Tá an-séap ar chlár na bliana seo, feictear dom. Bhí an-ócáid aréir sa New Theatre (beagán easpa samhlaíochta san ainm sin, shílfeá) ar Shráid Essex. Istigh taobh thiar de shiopa leabhar Connolly Books atá an amharclann seo - í beag agus leagtha amach go gleoite. Is ann a fógraíodh an gearrliosta do leabhair na bliana. Tá leabhar ag Futa Fata air - Peigín Leitir Móir agus iomaíocht ghéar aici i mbliana uathu seo a leanas: Eachtraí Uchtaigh le Esther Gobl Uí Nualláin (Móinín); Cén t-am é le Siobhán Brogan (Cois Life); Dialann Sár-rúnda Amy Ní Chonchúir le Siobhán Parkinson (Cois Life arís) agus Deirdre agus Mic Uisnigh le Colmán Ó Raghallaigh (Cló Mhaigh Eo) agus leabhar eile miotaseolaíochta, Balor le Caitríona Hastings agus Andrew Whitson (An tSnáthaid Mhór). Tá iontas orm nach bhfuil leabhar Áine Ní Ghlinn "Brionglóidí agus Aistir Eile" ar an ngearrliosta, go háirithe nuair a bhí sé ar ghearrliosta an ghradaim Bisto níos túisce i mbliana. Fógrófar na buaiteoirí ag an Oireachtas i Leitir Ceanainn.

Beidh mé ag sciúirdeáil suas ann arís tráthnóna amárach le páirt a ghlacadh sa bplé painéil "Léigh go Réidh", i gcuideachta Anna Heussaff agus Bridget Bhreathnach. Ag cur síos ar na cúig leabhar is ansa linn (faoi láthair) a bheas muid. Cathal Póirtéir a bheas sa gcathaoir. Bí ann nó bí i do cheathairshleasán rialta mar a deir lucht na Matamaitice.

Tuilleadh faoi Imram go luath.

Tír na nGall

"I Londain a bhí sibh?" a deir mo chara, iontas ina ghlór go ngabhfadh Ceilteach ceartchreidmheach de mo chineál i ngar ná i ngaobhar do phríomhchathair na bhfrithGhael. "Londain, Shasana?"

"Sea" a deirim, "I dTír na nGall í féin".
Chuir an dreas sáraíochta sin ag cuimhneamh mé ar an bhfocal sin "Gall" agus na bríonna éagsúla a baineadh as le breis agus míle bliain anuas ar na hoileáin Cheilteacha seo.

"Gaul" nó rud eicínt dá shórt a thugadh na Rómhánaigh ar na Ceiltigh fadó. Ach anois, dúinne, na Ceiltigh atá fós, ar éigean, inár seasamh, ciallaíonn "Gall" (más é an focal céanna é) Sasanach nó eachtranach - agus brí dhiúltach léi mar aidiacht.

Sa mBriotáinis, "Gall" a thugann siad ar a gcuid Sasanach féin, na Francaigh, agus "Galleg" atá acu ar an bhFraincis. Ach i dteanga na bhFrancach, "Le Pays de Galles" atá ar an mBreatain Bheag agus "Gallois" ar theanga na tíre sin.

"Bro Gembre" (nó "Kembre" gan an t-urú) atá ag na Briotánaigh ar an mBreatain Bheag. Glacaim leis go bhfuil gaol aige sin le "Cumbria" na Laidine - agus gur uaidh, chomh maith, a thagann an t-ainm atá ag na Breatnaigh Bheaga ar a dtír féin - "Cymru".

"A' Chuimrigh" atá ag na hAlbanaigh ar an mBreatain Bheag, agus leis an saol a dhéanamh níos casta fós, "An Bhreatain Bheag" nó rud eicínt fíor-chosúil leis, atá acu ar an mBriotáin.

Ainm spéisiúil ann féin é "Alba" - caithfidh go bhfuil gaol aige leis an ainm a bhaist na Rómhánaigh ar Shasana - "Albion" nó rud eicínt dá chineál - nach "Caledonia" a bhí ag lucht na Laidine ar Albain?

Tír na nGall indeed!

Blagáil agus an chiontacht Chaitliceach

Níl mórán blagála déanta agam le coicís anuas, de bharr brú oibre. Tá ceithre leabhar nua sa tsraith "Bímis Ag Caint Faoi" curtha chuig na clódóirí againn agus tá muid faoi láthair ag obair ar leabhar aoibhinn, comheagrán le Dorling Kindersley. "Gairdín an Nádúir" a bheas i nGaeilge air, é dírithe ar pháistí idir 8 agus 10 mbliana d'aois. Leabhar faoin gcaoi leis an bhfiadhúlra a mhealladh isteach i do ghairdín atá ann (nó chuig do bhosca fuinneoige, mura bhfuil gairdín agat). Beidh na cúig leabhar ar fáil i mí Eanáir.

Dé Domhnaigh seo chugainn beidh mé féin agus mo chéirseach, móide na scalltáin, ag tabhairt sciuirde faoi Londain ar feadh cúpla lá. Bhí malartú tí sa bhFrainc beartaithe againn mar shaoire i mbliana, ach de bharr duine muinteartha a bheith tinn, b'éigean dúinn an plean sin a chaitheamh i dtraipisí.

De bharr na cruóige seo, is cupóga agus neantóga agus buachallán buí is mó a bheas le feiceáil sa ngarraí go ceann píosa.

Táim ag iarraidh déileáil leis an gciontacht a spreagann an scéal sin....

Have you anything for me in Munster Irish?

Bhuail an fón anseo an lá cheana. Múinteoir scoile ó Luimneach a bhí ann. Ag cuartú samplaí saor in aisce a bhí sí d'ábhar Futa Fata. B'shin an chéad iarratas. Ach an darna ceann a chuir ag smaoineamh i gceart mé. "Tell mé" a deir sí "Have you anything for me in Munster Irish?"

Thriail mé míniú di go bhfuil sé de pholasaí ag Futa Fata téacsanna do pháistí a choinneáil chomh soléite agus is féidir. Triaileann muid, oiread agus is féidir, a bheith neodrach maidir le cúrsaí canúna. Tuigeann muid nach féidir é sin a dhéanamh go hiomlán, ach tá eolas againn ar na deacrachtaí a bhaineann le canúnachas agus tugann muid an cheist sin san áireamh agus muid ag cur eagair ar leabhair.

Tá roinnt dár gcuid foilseachán atá préamhaithe i mbéaloideas Chonamara - Gugalaí Gug, cuir i gcás. Is mar eiseamláirí den teanga bheo is féidir iad sin a úsáid i scoileanna na tíre agus sa gcás sin, is mó an tábhacht atá leo mar áis éisteachta ná mar áis léitheoireachta.

Mar a bhíonn i gcás fhormhór múinteoirí bunscoile na tíre a ghlaonn ar uimhir Futa Fata, is i mBéarla a bhí an comhrá agam leis an múinteoir seo. Ní ag iarraidh a bheith diúltach atá mé - ar a laghad bhí sé de spéis ag an mbean san obair atá ar siúl againn agus an chuid atá ar siúl aici féin gur chuir sí an glaoch ar an gcéad dul síos.

Ach rith sé liom i ndiaidh dom an fón a chrochadh - cén tuiscint a bhí ag an múinteoir seo ar "Munster Irish"? Céard a thugann sí mar ainm ar an teanga? - "Gaoluinn"? Cé chomh docht is a chloíonn sí le córas gramadaí na Mumhan? An gcloíonn sí leis an bhfoirm tháite, cuir i gcás agus í ag múineadh na Gaoluinne: Bím, bír, bíonn sé/sé, bímid, bíonn sibh, bíd
Bhíos, bhís, bhí sé, bhíomar, bhíobhair, bhíodar? Bead, Beir, beidh sé/sí, Beimid, beidh sibh, beid srl?

An usáideann sí an focal "froiseáilte" in ionad "úr"? "Cúntúirt" in ionad "cúntar"? "Ilé" in áit "ola"? "Maicréal" in ionad "ronnach" nó "murlas"? An mbíonn sí "leata" leis an bhfuacht nuair a bhíonn cuid eile againn "stromptha"? Nó "sceimhlithe" nuair a bhíonn cuid eile againn "scanraithe"?

Cén fáth nár labhair sí Gaoluinn liom? An é go raibh faitíos uirthi nach mbeadh mo chluasa leochaileacha Connachtacha in ann ag a cuid consan coguasach aneas?

Nó an é gur ag caint ar rudaí ar nós "cad" a úsáid in ionad "céard" a bhí sí?

Ar ndóigh, níor rith na ceisteanna seo ar fad liom agus mé ag caint léi - ach an rud atá mé a rá anois ná é seo - déantar scéal i bhfad rómhór de dheacracht na gcanúintí. Tá caighdeánú ann a nglactar go forleathan leis.

Déarfainn gur beag scoil Ghalltachta i gcúige Mumhan a múintear struchtúir ar nós "Bhís go diail" iontu. Ach do mhuintir na Gaeltachta, sin Gaoluinn na Mumhan. Tá "bhí sibh" chomh aduain don chainteoir dúchais aneas, creidim, le "céard is ainm duit".

Ceist an aistriúcháin

Bíonn plé ar siúl ar bhlaganna éagsúla faoin bhfiúntas a bhaineann le leithéidí tuarascálacha bliantúla na gComhairlí Contae a aistriú go Gaeilge agus mar sin de. Tá mé féin idir dhá chomhairle faoin scéal (agus ní dhá chomhairle chontae atá i gceist agam). Sílim gur rud maith a bhí ann gur ritheadh an tAcht Teanga agus go bhfuil sé i bhfad níos éasca anois gnó a dhéanamh leis an Stát i nGaeilge. Tá fáil ar bhileoga eolais agus ar fhoirmeacha a bhaineann leis an Státchóras ar bhonn níos leithne ná mar a bhíodh. Maidir leis na tuarascálacha - an moladh a bheadh agam féin ná go nglacfaí leis gan ceist iad a chur ar fáil i gcontae a bhfuil ceantar Gaeltachta i gceist ann agus i gcontaetha eile a bhfuil leibhéal suntasach gníomhaíochtaí Gaeilge ar bun ann - agus an leibhéal sin a bheith sainmhínithe ar bhonn comhaontaithe, trédhearcach.

Ar ndóigh, is iomaí cineál aistriúcháin atá ann. Bím féin, agus mé i mbun foilsitheoireachta, ag plé le sainréimse ar leith - leabhair do pháistí. Tá sainscileanna i gceist leis an obair seo, agus creidim go láidir go bhfuil tábhacht léi mar obair. Go minic, i gcás pictiúrleabhair, cuir i gcás, is cóiriú scaoilte a theastaíonn, seachas aistriúchán.



Tá an obair seo ar siúl leis na blianta, ach ar feadh i bhfad, ní bhíodh mórán cuma ar thoradh na hoibre. Bhíodh leabhair á n-aistriú go Gaeilge agus téacsanna á gcur ar fáil a bhí i bhfad ró-chasta don aoisghrúpa a bhí i gceist. Leis an scéal a dhéanamh níos measa, dhéantaí leabhair aistrithe a scríobhadh i dtosach i mórtheanga éigin agus iad dírithe ar pháistí idir 4 agus 7 mbliana, cuir i gcás, a fhógairt mar leabhair a bhí anois dírithe, i nGaeilge, ar pháistí idir 8 agus 10 mbliana d'aois. Agus b'fhéidir go raibh sé sin fíor ó thaobh leibhéal na teanga san aistriúchán (b'fhéidir - dá mba páiste thú de bheirt Ghaeilgeoirí díograiseacha a raibh céimeanna dochtúra sa léann Ceilteach ag Mamaí agus ag Daidí araon agus sibh ag maireachtáil i dteach gan teilifís, gan mórán teagmhála leis an ngnáthshaol i bhur dtimpeall). Ach ó thaobh leibhéal spéise de, ó thaobh pointe forbartha an pháiste ó thaobh na síceolaíochta de, ní raibh an leagan Gaeilge feiliúnach beag ná mór don aoisghrúpa a raibh sé anois á dhíriú air, ná ó thaobh teanga, ar an aoisghrúpa a raibh sé scríofa dó sa mbunteanga, an chéad lá riamh.

Is gá, mar sin, don aistritheoir atá ag plé le leabhair do pháistí a aistriú go Gaeilge glacadh leis go bhfuil foclóir i bhfad Éireann níos lú ag an nGaeilgeoir óg ná mar atá ag a mhacasamhail a tógadh go haonteangach le mórtheanga. Is gá a bheith cúramach maidir le gan a bheith ró-chanúnach - caithfidh an foilsitheoir a bheith in ann an leabhar a dhíol ó cheann ceann na tíre. Caithfidh an t-aistritheoir glacadh leis nach é a ghnó a bheith ag iarraidh cora deasa cainte a mhúineadh don léitheoir. Fadó, bhíodh oiread cora deasa cainte sna leabhair nach mbíodh fonn ar ghasúr ar bith tabhairt faoina léamh go neamhspleách. Is cinnte gur chóir don léitheoireacht a bheith ag cur le stór foclóra agus eile an léitheora - ach má bhíonn an bhearna ró-mhór idir cumas tuisceana an léitheora agus castacht an téacs, caithfidh an léitheoir óg an leabhar i dtraipisí sula mbíonn mórán de léite aige. Sin obair agus airgead amú.

Sladmhargadh Thús an Fhómhair

Tá sladmhargadh ar siúl faoi láthair i siopa www.futafata.com - chuile leabhar, closleabhar agus dlúthdhiosca dá bhfuil ann ar fáil agus lacaisne 50% anuas de. Níl le déanamh ach do rogha earraí a chur sa gcairt siopadóireachta agus ansin in íochtar, sa mbosca "Discount Code" líon isteach an cód seo a leanas: Facebook50 agus ansin buail an cnaipe "Update Cart". Bainfear an lacaisne anuas ar an bpointe boise.

Beidh an sladmhargadh seo ar siúl go dtí an 23 Lúnasa.

Bí ar an bhfód nó bí i do chearnóg!

Cathair Saidhbhín

Bhain muid an-sásamh as an sciuird a thug muid faoi Uíbh Ráthach Dé Luain. Sheas muid le haghaidh greim lóin i gCathair Saidhbhín ar an mbealach aneas arís. Rith an cheist seo liom agus muid ann - dá mba i nGaeilge an lae inniu a bheifí ag baisteadh an bhaile, is é is dóichí ná gur "Cathair Shaidhbhín" a thabharfaí ar an áit. Cén uair ar tháinig an séimhiú sin isteach? Samhlaítear do dhaoine, sílim, go raibh gramadach na Sean- agus na Meán-Ghaeilge i bhfad níos casta ná cuid na teanga atá anois ann. Ach an fíor é sin? An bhfuil castachtaí breise tarraingthe againn orainn féin le cúpla céad bliain anuas nach mbíodh ann fadó? Agus má tá, cén fáth gur mar sin a tharla? "Gluaiseann teanga i dtreo na simplíochta" - sin nath ar tháinig mé trasna air in áit eicínt - an fíor dó mar nath?

Ar ais ar an mbóthar

Tá muid ag réiteach anseo tráthnóna le sciuird eile a thabhairt ó dheas. Tá gig againn Dé Luain sa Dromaid, in Uíbh Ráthach. Beidh sé seo ar mo chéad chuairt riamh ar Chiarraí Theas. Cheannaigh mé córas fuaime de mo chuid féin an samhradh seo, rud a fhágann go mbíonn sé i bhfad níos éasca orm seó mar seo a dhéanamh anois. Bhíodh mé ag fáil treallaimh ar cíos ó chomhlachtaí éagsúla i nGaillimh, rud a chuireadh leis an gcostas agus rud a chuireadh brú breise orm chomh maith lá nó oíche na gige - ag iarraidh meabhair a bhaint as córás nó deasc éagsúil chuile oíche a bhínn. Anois tá mo chóras féin agam agus cleachtadh agam air.

Tá seó mór eile romhainn an chéad deireadh seachtaine i mí Mheán Fómhair - beidh muid ag casadh ag an Electric Picnic i gContae Laoise. Tá dea-scéalta go leor cloiste agam faoin bhféile sin agus tá muid ag súil go mór le bheith páirteach sa réimse imeachtaí Gaelacha atá á gcur le chéile ag fear Kila, Rossa Ó Snodaigh. Beidh seó do na gasúir agus seit eile do na daoine fásta i gceist - beidh Róise, Éabha agus Tadhg Óg liom ar an stáitse le haghaidh seó na ndaoine beaga agus do ghig na seanóirí, beidh mo leathbhádóir John Ryan i mo chuideachta, ar an méarchlár.

Sa bhFómhar, tá seó gasúr le cur le chéile agus camchuairt ar Chonamara ar na bacáin agus san athbhliain, tá súil agam aghaidh a thabhairt ar Nua Eabhrac le haghaidh sraith gigeanna - ionaid agus dátaí fós le socrú ach is ag caint ar mhí Feabhra atá muid.

Beidh tuilleadh eolais le fáil anseo, ar leathanach Facebook Futa Fata agus ar leathanach nuachta www.futafata.com chomh maith.

Uh bheirí féamas sang baidh Teamaí Bhuineit

Sum taghaidhms iuts heard tú bí u bhuman
Guibhing ál iúr lubh tú diust bhun mean
Iúl habh bead taghaidhms
Eand híl habh gud taghaidhms
Dúbhaing thuings deat iú dóbhunt uindeirsteaind
Buit uif iú lubh huim iúl farguibh huim
Aoibheann dó híus heard tiú uindeirsteaind
Aind uif iú lubh huim
Ó bí prabhad obh huim
Cas aiftear ál hiús diust u mean


Tá ag cinnt orm cuimhneamh ar an gcéad chuid eile, ní áirim a bheith in ann é a litriú