An focal mar dhéantúsán

Bhí an-phíosa comhrá agam féin agus an bheirt bheag agus muid ag dul siar ar scoil ar maidin faoin bhfocal iontach Ciarraíoch sin, "ciotrúnta". Duine ar deacair déileáil leis nó léi, duine a dhéanann scéal mór de chuile rud, duine casta, nach féidir é nó í a shásamh. Sin duine ciotrúnta. D'aontaigh na gasúir liom gur beag nach féidir leat brí an fhocail a thabhairt leat ón rithim agus ón bhfuaim a bhaineann leis - "ciot-a-rún-ta". Chaith muid nóiméad nó dhó ag spraoi leis, ag baint sásaimh as an drumadóireacht a bhí muid in ann a bhaint as siollaí an fhocail.

Is cuid spéisiúil de chultúr na Gaeilge í an tusicint sin ar an bhfocal mar dhéantúsán . Is cinnte go bhfuil an tuiscint chéanna ar fáil i ngach cultúr teanga ar domhan, ach i ngeall ar an mbochtanas, b'fhéidir, bhí deis ag na Gaeil ar feadh i bhfad anailís ar leith a dhéanamh ar a dteanga féin, mar nach mbíodh mórán eile de mhaoin an tsaoil acu.

Duine de na daoine ba mhó a bhí tugtha don anailís sin ar casadh mise riamh uirthi ná seanbhean a raibh cónaí ar an bhFál Mór uirthi, in íochtar leithinis an Mhuirthid, in Iorras, i dtuaisceart Chontae Mhaigh Eo. Bhí focail ar fáil sa gcanúint sin nach raibh taithí agamsa orthu agus nuair a chuirinn ceist ar Mhary Neil ina dtaobh, is í a bhíodh sásta freagra cuimsitheach a thabhairt.

An focal "leitheadach", cuir i gcás. Sin é an focal is coitianta atá sa gceantar sin ar dhuine sotalach, nó mustrach, nó duine a raibh éirí in airde ann. "Focal an-úsáideach é sin" a deireadh sí, amhail is a bhí sí ag caint ar uirlis a bhféadfá breith uirthi le jab ar leith a dhéanamh.

Bhí an-scéal aici faoi chomharsa léi a chaith seal gearr i Meiriceá i dtús na fichiú haoise. Rud neamhchoitianta a bhí ann agus Mary ina cailín óg go ngabhfadh duine anonn go Meiriceá agus a theacht as arís, gan leathchéid bliain nó níos mó a chaitheamh thall, ach b'shin mar a bhí ag a comharsa, Séamas.

Bhí an-spéis ag muintir an cheantair sa gcur síos a bhí ag Séamas, agus é tagtha abhaile, ar na hiontaisí a bhí feicthe thall aige. Bhí cuimhne ag Mary ar an oíche cois tine go raibh seal caite ag muintir an bhaile ag éisteacht le scéalta Shéamais faoi shaol na Yanks. Mar chlabhsúr ar an oíche, bhí iarratas speisialta ag duine de na comharsana - "abair arís é" a deir sí "an focal mór millteach Béarla sin a fuair tú i Meiriceá, a Shéamais. Abair arís é!". Bhí tost ar an gcomhluadar - bhí chuile phéire súl dírithe ar Shéamas. Amhail is go raibh sé ag nochtadh píosa dealbhóireachta, chuir Séamas an charraig mhór Béarla i láthair an chomhluadair uair amháin eile, á fhógairt go cúramach, siolla ar shiolla álainn - "extra-ordi-na-ry".

"Off-en" nó "off-ten"?

Agus muid suite síos chun dinnéir anseo tráthnóna aréir, chuir Ophélie, cailín Mharcuis, ceist orm. Deir a múinteoir Béarla i mBordeaux nár chóir an "t" sa bhfocal Béarla "often" a fhuaimniú - tá sé an-diongbháilte faoin bpointe seo, a deir sí. (Francach atá ann). Ach tá sé tugtha faoi deara aici go mbíonn Marcus s'againne á rá agus an "t" le cloisteáil.

Ní shílim go mbíonn an "t" le cloisteáil uaim féin mórán riamh in "often" ach samhlaítear dom go mbaineann sé sin níos mó le mo chanúint Mhaigh Eoch ná le cruinneas foghraíochta. Go deimhin, tá barúil agam go mbíonn an "t" le cloisteáil i mBéarla an BhBC - an RP, nó "received pronunciation" mar a thugtar ar an mBéarla "caighdeánach" labhartha a chloistear, cuid mhaith, ar aerthonnta na Breataine.

Ba bhreá liom oiread tuairimí agus is féidir a fháil uaibh faoin gceist seo - vote early and - often.

John Cale, an Velvet Underground agus an Bhreatnais

Bhí mé ag éisteacht ar ball le hagallamh ar phodchraoladh ón mBBC dá
gclár ealaíne "Front Row". John Cale, an cumadóir amhrán agus léiritheoir ceoil ón mBreatain Bheag a bhí faoi agallamh - bhuel, is mar cheoltóir ba mhó a bhí aithne go dtí seo air, b'fhéidir. Bhí sé ina bhall den Velvet Underground le Lou Reed sna seascaidí agus sna seachtóidí i Nua Eabhrac, grúpa a raibh an t-ealaíontóir Andy Warhol mar bhainisteoir acu. Tá sé bainteach riamh ó shin leis an gciorcal ceoil agus ealaíne sin i Nua Eabhrac - mar a bhfuil cónaí le dhá scór bliain ó shin air.

An fáth go raibh sé faoi agallamh an tseachtain seo ná go mbeidh sé ag déanamh ionadaíochta thar ceann na Breataine Bige ag Biennale Ealaíne na Veinéise - ní mar cheoltóir, ach mar dhearcealaíontóir, ag an imeacht dearcealaíne is mó ar domhan, b'fhéidir, a bhíonn ar siúl i gcathair an uisce san Iodáil, gach re bliain.

An t-ábhar a bheidh á ionramháil ag John Cale sa taispeántas atá sé ag réiteach don Veinéis ná a thógáil mar chainteoir Breatnaise sna caogaidí. Mhínigh sé san agallamh gur fhás sé suas i dteach a sheanmháthar. Sasanach ba ea a athair agus cainteoir dúchais Breatnaise a mháthair agus a máthair sise. Fear bocht a bhí san athair, mianadóir, fear gan oideachas. Chuaigh an lánúin óg chun cónaithe leis an tseanmháthair th'éis dóibh pósadh.

Bhí an-mheas ag a sheanmháthair ar an oideachas - thuig sí gur bealach éalaithe a bhí ann ó bhochtanas shaol an mhianadóra. Bhí sé le tuiscint ón agallamh chomh maith, cé nár dúradh amach é, go raibh an-drochmheas ag seanmháthair Cale ar an rogha céile a bhí déanta ag a iníon nuair a phós sí an mianadóir bocht Sasanach, nach raibh focal Breatnaise ina phluic aige. Is léir chomh maith go mba deachtóir mná an tseanbhean agus go raibh athair agus máthair Cale araon faoina bois aici.

Bhí cosc iomlán ar Bhéarla sa teach, rud a d'fhág nach raibh focal Béarla ag Cale sular thosaigh sé á fhoghlaim ar scoil agus é seacht mbliana d'aois. D'fhág sé sin (agus seo an rud a ghoilleann ar Cale - go dtí an lá inniu féin, is léir) nach raibh cumarsáid cainte mórán ar bith aige lena athair go dtí go raibh sé seacht mbliana d'aois, nó gur thosaigh sé ag teacht isteach ar an teanga ar scoil.

Cé go bhfuil eolas agam ar cheol John Cale le fada, ba nuaíocht domsa an t-eolas cúlra seo ar fad. An-spéisiúil, a shíl mé.